امکان‌سنجی دلارزدایی در اقتصاد ایران بر اساس عضویت در سازمان بریکس

امکان‌سنجی دلارزدایی در اقتصاد ایران بر اساس عضویت در سازمان بریکس
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
نویسنده: ابوالقاسم شهریاری
منبع: پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل
سال: ۱۴۰۳
دوره: ۱۲
شماره: ۲ (پیاپی ۲۴)
فصل: بهار و تابستان

درباره مقاله

این مقاله به بررسی امکان‌سنجی دلارزدایی در اقتصاد ایران با تکیه بر ظرفیت‌های عضویت در سازمان بریکس می‌پردازد و تلاش می‌کند نشان دهد این عضویت تا چه اندازه می‌تواند وابستگی ایران به دلار را کاهش دهد. نویسنده با توجه به ماهیت شکل‌گیری بریکس—که بخشی از آن واکنش به بحران‌های مالی جهانی و سلطه دلار بوده است—این پرسش را مطرح می‌کند که پیوندهای اقتصادی ایران با اعضای کلیدی بریکس، به‌ویژه چین و روسیه، چگونه می‌تواند مسیرهای جایگزین برای مبادلات ارزی فراهم کند.

در مقاله توضیح داده می‌شود که چین و روسیه طی سال‌های اخیر سامانه‌های مستقل تبادلات مالی خود را در برابر سوئیفت ایجاد و تقویت کرده‌اند؛ سامانه‌هایی که اکنون در چارچوب همکاری‌های بریکس نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. از این رو عضویت ایران در بریکس می‌تواند امکان اتصال به این شبکه‌ها و کاهش فشار ناشی از تحریم‌های دلاری را فراهم کند. پژوهش با تحلیل داده‌های سری زمانی از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۲۰ نشان می‌دهد که تقویت تعاملات با بریکس علاوه بر گسترش مبادلات اقتصادی، ظرفیت قابل‌توجهی برای کاهش وابستگی ایران به دلار ایجاد می‌کند.

با این حال مقاله تأکید می‌کند که دلارزدایی به معنای کنار گذاشتن کامل دلار نیست؛ بلکه به معنای تنوع‌بخشی به سبد ارزی، استفاده از ارزهای محلی، و بهره‌گیری از سازوکارهای مالی جدید جهت افزایش تاب‌آوری اقتصادی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که همکاری اقتصادی ایران با اعضای بریکس—به‌ویژه در حوزه بانکداری، تسویه‌حساب‌های دوجانبه و سیستم‌های پرداخت جایگزین—می‌تواند یک مسیر عملی و تدریجی برای تقویت استقلال اقتصادی و کاهش آثار تحریم‌ها فراهم سازد.