ژئوپلتیک انرژی بریکس و جایگاه ایران

ژئوپلتیک انرژی بریکس و جایگاه ایران
نویسندگان: اکبر ولیزاده، سید محمد هوشی سادات
نشریه: فصلنامه سیاست، دوره 43، شماره 2
سال انتشار: تابستان ۱۳۹۲

معرفی مقاله:
این مقاله با رویکرد توصیفی و تحلیلی، جایگاه ژئوپلیتیک انرژی ایران و نقش آن در امنیت انرژی گروه بریکس را بررسی می‌کند. انرژی به‌عنوان متغیری راهبردی در نظام بین‌الملل اهمیت ویژه‌ای دارد و دسترسی به منابع انرژی به‌عنوان ابزار قدرت، همواره مورد توجه بازیگران بین‌المللی بوده است. ایران با قرار گرفتن در مرکز بیضی استراتژیک انرژی و برخورداری از دومین منابع نفت خام و گاز طبیعی جهان، موقعیت ژئوپلیتیکی مهمی دارد که می‌تواند بر امنیت انرژی جهانی و به‌ویژه گروه بریکس تأثیرگذار باشد.

نویسندگان بر این باورند که ایران برای بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت خود نیازمند داشتن شرکای استراتژیک است و در این میان، چین و هند به‌عنوان اعضای مهم بریکس با بازار انرژی رو به رشد و جایگاه تأثیرگذار در نظام جهانی، اهمیت ویژه‌ای دارند. مقاله نشان می‌دهد که همکاری ایران با این کشورها می‌تواند به تأمین انرژی، توسعه اقتصادی و تقویت نفوذ ژئوپلیتیک ایران کمک کند.

در بخشی از تحلیل تاریخی، پژوهشگران اشاره می‌کنند که ساختار انرژی ایران طی یکصد سال گذشته همواره تحت تأثیر عوامل داخلی و خارجی بوده و علی‌رغم اقداماتی همچون ملی شدن صنعت نفت، این منابع نه تنها موجب تقویت دولت-ملت‌سازی در ایران نشده، بلکه در برخی مقاطع باعث افزایش فشارها، هزینه‌ها و بازگشت روندهای عقب‌مانده سیاسی و اقتصادی شده است. نفت، به‌جای اینکه به کاهش هزینه‌های توسعه و تثبیت ساختار سیاسی کمک کند، گاهی بستر فشارهای خارجی، کودتا و نوسانات اجتماعی و اقتصادی بوده است.

مقاله در نهایت تأکید دارد که استفاده استراتژیک از منابع انرژی و ایجاد روابط مؤثر با اعضای بریکس می‌تواند جایگاه ایران را در معادلات ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک جهان تقویت نماید، اما تحقق این هدف نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و مدیریت تعهدات و فرصت‌های ناشی از عضویت در این گروه است.