تولید و همکاری علمی پژوهشگران کشورهای بریکس: افق‌های «غیرغربی‌سازی» مطالعات ارتباطات و رسانه تا کجا پیش می‌رود؟

تولید و همکاری علمی پژوهشگران کشورهای بریکس: افق‌های «غیرغربی‌سازی» مطالعات ارتباطات و رسانه تا کجا پیش می‌رود؟
نویسندگان: نایزا کومل، چیرلی کوهلس، فرانسیسکو پائولو جمیل مارکز
مجله: Journalism & Mass Communication Quarterly
جلد و شماره: جلد ۱۰۱، شماره ۱، سال ۲۰۲۴ 

این پژوهش در بستر بحث‌های جاری درباره «غیرغربی‌سازی» تولید دانش در حوزه مطالعات ارتباطات و رسانه قرار می‌گیرد. با وجود افزایش تولیدات آکادمیک از سوی کشورهای بریکس، این تحقیق همکاری محدود درون‌گروهی میان این کشورها را نشان می‌دهد؛ به‌طوری‌که مشارکت‌های پژوهشی بین آنها تنها بخش کوچکی از کل فعالیت‌های علمی را تشکیل می‌دهد. چین به‌عنوان کانون اصلی تولید دانش ظاهر شده است، اما حتی پژوهشگران چینی نیز حداقل هم‌تألیفی با همتایان خود در دیگر کشورهای بریکس دارند که نشان از تداوم شبکه‌های آکادمیک متمرکز بر «شمال جهانی» است.

با استفاده از داده‌های مربوط به ۷۹۳۸ مقاله ژورنالی از پایگاه‌های SciVal و SJR، این مطالعه تفاوت‌های عمده‌ای را در حجم انتشارات و رتبه‌بندی مجلات میان کشورهای بریکس نشان می‌دهد. بسیاری از محققان بریکس همچنان برای انتشار در مجلات دارای ضریب تأثیر بالا، به همکاری با نهادهای متعلق به شمال جهانی متکی هستند و این امر نابرابری‌های ساختاری در نفوذ آکادمیک جهانی را تقویت می‌کند. برزیل از این نظر شاخص است که بر مجلات ملی تأکید دارد؛ رویکردی که اگرچه تمرکز بر موضوعات مرتبط با زمینه محلی را ممکن می‌سازد، اما ادغام در مدارهای بین‌المللی آکادمیک را محدود می‌کند.

مقاله با رویکردی انتقادی استدلال می‌کند که بدون راهبردهای هدفمندِ «جنوب-جنوب»، دستورکار غیرغربی‌سازی در معرض خطر مصادره یا سلطه‌یابی توسط چهارچوب‌های فکری شمال جهانی قرار دارد. این مقاله تأکید می‌کند که رفع این عدم تعادل‌ها مستلزم سیاست‌های حمایتی، از جمله تأمین مالی پژوهش، زیرساخت‌ها و دسترسی به منابع، برای پرورش شبکه‌های خودمختار گردش دانش است. نویسندگان برای درک معنای ظریف «غیرغربی‌سازی» در بافتار کشورهای بریکس و شناسایی راهبردهایی برای فراگیرتر کردن نظریه‌ها و روش‌ها، انجام پژوهش‌های کیفی آتی (مانند مصاحبه با پژوهشگران، سردبیران و اعضای هیئت تحریریه مجلات) را توصیه می‌کنند.